Pomoc:Pomocnik Tłumaczy
z Mozilla Developer Center, polskiego centrum programistów Mozilli.
Poniżej zamieszczono fragmenty "Poradnika dla tłumaczących oprogramowanie firmy Lotus". Autorem tego poradnika jest Piotr Kresak, który napisał go w 1999 roku. Jak twierdzi sam autor, mimo upływu czasu poradnik ten wciąż jest bardzo aktualny.
[edytuj] Lokalizacja a tłumaczenie
Przez lokalizację oprogramowania (w ujęciu popularnym) rozumie się coś więcej niż zwykłe tłumaczenie. Błędnie. Taka interpretacja dezawuuje "zwykłe tłumaczenie", które powinno obejmować przecież dokładnie te same elementy, które przypisuje się lokalizacji, i charakteryzować się tymi samymi atrybutami, które rzekomo wyróżnia nowe w języku polskim znaczenie znanego słowa lokalizacja. Nie wnikając w to, czy znaczenie to przyjmie się czy nie, będę konsekwentnie zachęcał do posługiwania się terminami tłumaczenie i przekład oraz do pamiętania o tym, czym naprawdę powinno być "zwykłe tłumaczenie".
Już św. Hieronim (347-420) w jednym ze swoich listów zalecał, by nie tłumaczyć słowo w słowo, ale wydobywać sens z sensu (verbum e verbo, sed sensum exprimere de sensu). Oznacza to ni mniej, ni więcej tylko to, aby przetłumaczone dzieło miało taką postać, jakby zostało od razu napisane w języku docelowym. Wiąże się z tym przede wszystkim zachowanie zgodności wszystkich elementów składowych dzieła z polskimi realiami (w przypadku tłumaczeń na język polski)[...]
[edytuj] Podstawy teorii przekładu
Mimo iż wydaje się to oczywiste, należy wyraźnie podkreślić, że tłumacz powinien znać:
1) język źródłowy (angielski)
2) język docelowy (polski)
3) warunki kulturowe, w jakich oba języki funkcjonują
4) merytoryczną zawartość dzieła (oprogramowanie)
Warunek (1) jest tylko pozornie oczywisty. Chodzi bowiem o to, aby stopień opanowania języka był na tyle wysoki, aby tłumacz potrafił wyodrębnić i odpowiednio ocenić wszystkie subtelności gramatyczne i stylistyczne oraz znaleźć dla nich właściwe odpowiedniki w języku polskim. Trudności występujące podczas przekładu mogą wynikać z różnych właściwości stylistycznych:
a) języka,
b) rejestru językowego,
c) idiolektu.
[edytuj] Język
Niniejszy dokument musiałby być opasłą książką, aby jego temat mógł zostać potraktowany wyczerpująco. Bliższych informacji na temat różnic językowych istotnych z punktu widzenia pracy translatorskiej należy szukać w literaturze. Przede wszystkim warto czytać podręczniki o gramatyce angielskiej i polskiej (oraz kontrastujące oba języki), książki rozszerzające słownictwo, a także prace typu [4].
[edytuj] Szyk
Język polski ma szyk bardziej swobodny niż angielski. Dlatego szczególnie ważne jest, aby tłumaczone zdania miały zróżnicowany szyk w zależności od potrzeb. Nie wolno automatycznie przenosić szyku angielskiego. Szyk wyraża tzw. strukturę tematyczno-rematyczną zdania. Temat (zwany także datum) to część nawiązująca do tego, co odbiorcy jest znane. Remat (albo novum) wprowadza informację nową. W języku polskim, szczególnie w piśmie, novum pojawia się najczęściej na końcu zdania! Oto przykład:
1. Kowalski opublikował artykuł o narkomanii.
2. Artykuł o narkomanii opublikował Kowalski.
3. Kowalski opublikował o narkomanii artykuł.
4. Artykuł o narkomanii Kowalski opublikował.
5. Kowalski artykuł o narkomanii opublikował.
Sens tych zdań nie powinien budzić żadnych wątpliwości. Każdy Polak intuicyjnie wyczuwa, co jest w nich informacją najważniejszą (novum), a co mniej ważną (datum). Omówienie tego przykładu zostanie więc ograniczone do interpretacji tylko dwóch zdań. W zdaniu nr 2 wiadomo, że ktoś opublikował artykuł, informacją nową jest fakt, że zrobił to Kowalski. W zdaniu nr 3 wiadomo, że Kowalski napisał coś o narkomanii, novum jest to, że był to artykuł (a nie na przykład książka)...
Odpowiedniki tych zdań w języku angielskim nie mogą być konstruowane przez zmianę szyku (język ten ma mniej swobodny szyk niż polski). Efekt zróżnicowania znaczenia uzyskuje się innymi środkami. Oto przykłady: Kowalski published a paper on drugs. The paper on drugs was published by Kowalski. It was Kowalski who published a paper on drugs. Kowalski did not write a book, he published a paper on drugs. Kowalski did not keep it under cover, he published a paper on drugs...
Konkretna rada dotycząca tłumaczenia będzie więc taka, aby zastanawiać się nad tym, która część zdania angielskiego stanowi datum, a która novum, i odpowiednio dostosować do tych informacji szyk zdania polskiego.
Więcej na temat szyku w książce S. Jodłowskiego pt. "Podstawy polskiej składni", PWN, 1976.
[edytuj] Rejestr
Pod pojęciem rejestru kryje się swego rodzaju kategoryzacja wypowiedzenia. Prosto mówiąc, inny styl powinien obowiązywać w wiadomościach sportowych, inny w książce komputerowej, w depeszy agencyjnej, gazecie kobiecej, reklamie, tekście marketingowym, podręczniku itp. (...)
[edytuj] Idiolekt
Idiolekt to zbiór cech dzieła związanych ze specyfiką stylu autora (zarówno tekstu oryginalnego, jak i tłumaczenia). W tłumaczeniach programów komputerowych należy unikać posługiwania się idiolektami mocno zindywidualizowanymi, oprogramowanie powstaje bowiem na skutek pracy wielu osób, a używany w nim język powinien mieć charakter neutralny.
[edytuj] Jakość
Dobrą jakość przekładu zapewniają: umiejętność wykrywania (i usuwania) interferencji językowych, a także znajomość gramatyki sytuacyjnej oraz swoistych związków wyrazowych, czyli (a) idiomów i (b) zgodności leksykalnej (kolokacji).
ad. a) Do in Rome, as the Romans do należy na przykład przetłumaczyć jako Kiedy wejdziesz pośród wrony, musisz krakać tak jak one.
ad. b) Niektóre wyrazy z jednymi łączą się dobrze, a z innymi źle. Na przykład: kazanie się prawi, a nie mówi; wpływ się wywiera; wpływy się ma; przymiotnika mały można użyć w sensie nikły, drobny, ale puls jest słaby; wysiłek może być nadmierny; ambicje wygórowane, a wyobraźnia wybujała; połączenia się nawiązuje (to establish a connection), a nie ustanawia itp. Tłumaczenie słowo po słowie prowadzi do zaburzeń stylu i powstawania określeń pseudoneologicznych (np. needle's eye to ucho igielne, a nie oko!). Por. też [1], hasło "czynić, poczynić", str. 68, oraz punkt 5.1 niniejszych konwencji (o zasadach łączliwości w jednostkach tłumaczeniowych).
[edytuj] Błędy
Większość błędów leksykalnych powstaje z powodu interferencji między językiem źródłowym i docelowym oraz wieloznaczności wyrazów (homonimy, synonimy i ekwiwalenty pozorne).
[edytuj] Interpunkcja
Różnice w interpunkcji angielskiej i polskiej są znaczne. Oto przykłady (znów kompletnego wykładu nie sposób tu zamieścić):
- W angielskim o wiele częściej umieszcza się całe zdania w nawiasach, przy czym kropka trafia do środka nawiasu. W polskim kropka zawsze jest po nawiasie, a wypowiedzi w nawiasach są raczej krótsze (często pisane są też małą literą, nawet jeśli są zdaniami).
- W angielskim przecinek czy kropkę można stawiać przed zamykającym cudzysłowem. W polskim znaki te są zawsze po cudzysłowie.
- W angielskim wyróżnia się cudzysłów pojedynczy i podwójny (w przypadku zagnieżdżeń). W polskim nie używa się cudzysłowu pojedynczego, są za to znaki podobne do podwojonych nawiasów kątowych, np. "słowo Ťdżdżuť pochodzi od słowa Ťdeżdżť".
- Zdanie My sister who is living in Paris is an artist oznacza, że autor ma kilka sióstr i tylko ta, która mieszka w Paryżu, jest artystką. Natomiast zdanie My sister, who is living in Paris, is an artist oznacza, że autor ma tylko jedną siostrę; mieszka ona w Paryżu i jest artystką.
- Znakiem oddzielającym część ułamkową od całkowitej w dziesiętnej reprezentacji liczb w polskim jest przecinek, nie kropka.
- W angielskim istnieje konwencja oddzielania przecinkiem wszystkiego, co stoi przed podmiotem. Zasady tej nie należy przenosić na język polski.
- Średnika w angielskim używa się częściej niż w polskim.
[edytuj] Homonimy
Homonimy to wyrazy jednobrzmiące i często jednakowo pisane, ale mające różne znaczenie i często też pochodzenie. Wyraz density (za słownikiem Stanisławskiego) oznacza: 1. gęstość, 2. zwartość, skupienie, 3. spoistość, szczelność, 4. tępotę (umysłu itp.), 5. fiz. ciężar właściwy. Tu znaczenia są dość proste do rozróżnienia. Istnieją jednak przykłady subtelniejsze. Słowo die oznacza umierać w odniesieniu do ludzi, a zdychać w odniesieniu do zwierząt; drug to lekarstwo lub narkotyk; president to prezydent lub przewodniczący, prezes (ostatnio słyszy się już o "prezydentach kampanii" zamiast o prezesach firm); industry to zarówno przemysł, jak i branża (a więc industry standard to norma branżowa, a nie "przemysłowy standard") itd. (...)
[edytuj] Ekwiwalenty pozorne (false friends)
|
Wyraz |
Znaczenie |
Znaczenie pozorne lub stosowane automatycznie |
|
action |
działanie |
akcja |
|
actual |
rzeczywisty |
aktualny |
|
agenda |
porządek dzienny, terminarz |
oddział (agenda) |
|
billion |
miliard |
bilion |
|
camera |
aparat fotograficzny |
kamera (patrz narzędzie pakietu Microsoft Office 95) |
|
caravan |
przyczepa |
karawan |
|
chalet |
drewniana chata |
szalet |
|
chance |
prawdopodobieństwo, szansa, ryzyko |
szansa |
|
collaborate |
współpracować |
kolaborować |
|
combination |
połączenie |
kombinacja |
|
comprehensive |
także: kompletny, pełny, wyczerpujący (opis) |
zrozumiały |
|
concept |
pojęcie, pomysł, idea |
koncepcja |
|
conductor |
także: przewodnik (elektryczny) |
konduktor |
|
consequently |
w rezultacie |
konsekwentnie |
|
control |
sterować |
kontrolować |
|
copy |
egzemplarz, kopia |
kopia |
|
decade |
10 lat |
10 dni |
|
demented |
obłąkany |
zdementowany |
|
develop |
opracowywać, pisać (programy) |
rozwijać |
|
drill |
ćwiczenie |
dryl, świder |
|
economy |
gospodarka |
ekonomia |
|
element |
żywioł (woda, ogień...) |
element (patrz tytuł filmu "Piąty element") |
|
eventually |
w końcu |
ewentualnie, opcjonalnie |
|
exclusive |
wyłączny, na wyłączność |
ekskluzywny (np. wywiad w RMF-ie) |
|
figure |
liczba, rysunek |
figura |
|
fire (jako przymiotnik) |
przeciwogniowy, przeciwpożarowy |
ogniowy (jak w przypadku błędnego tłumaczenia firewall -> "ściana ognia") |
|
hazard |
niebezpieczeństwo |
hazard |
|
historically |
kiedyś |
historycznie |
|
industry |
branża, branżowy |
przemysł, przemysłowy |
|
information |
informacja, informacje, ale często lepiej użyć słowa: dane |
informacja |
|
occupant |
mieszkaniec, lokator |
okupant |
|
paragraph |
akapit |
paragraf |
|
phenomenon |
zjawisko |
fenomen |
|
physician |
lekarz |
fizyk |
|
polygon |
wielokąt |
poligon |
|
regular |
normalny, zwykły |
regularny |
|
rent |
czynsz, dzierżawa |
renta |
|
reserved |
zastrzeżony |
zarezerwowany |
|
section |
rozdział, podrozdział, dział, fragment |
sekcja |
|
sentence |
zdanie, wyrok |
sentencja |
|
set password |
założyć hasło |
ustawić hasło |
|
shape |
figura geometryczna |
kształt |
|
special |
szczególny |
specjalny |
|
standard |
norma |
standard |
|
sure, to be not sure of, to be unsure of |
nie wiedzieć, nie wiadomo |
nie być pewnym, nie mieć pewności |
|
technology |
technika, metoda |
technologia |
|
technological |
techniczny (na przykład postęp) |
technologiczny |
|
training, trainer |
szkolenie (pobiera się biernie), trening (odbywa się czynnie), szkoleniowiec |
trening, trener |
[edytuj] Technika translacji
Tłumaczenie zawsze przeprowadzać w następujących etapach:
a) analiza (przeczytać, rozpoznać rejestr, rozwikłać niejasności, zrozumieć),
b) przekład (dokładny i poprawny, nie pominąć ani nie zniekształcić żadnej informacji),
c) poprawianie (odczekać tyle, aby zapomnieć o oryginale, i bez zaglądania do niego wprowadzić poprawki stylistyczne, skorygować szyk i niezręczne określenia, usunąć interferencję języka angielskiego, powtórzenia wyrazów i logiczne),
d) redakcja (najlepiej przez dobrego polonistę nie znającego języka angielskiego).
[edytuj] Jednostki tłumaczeniowe
To grupy wyrazów wyrażające jakiś sens, dobierane w zdania zgodnie z zasadami łączliwości. Oto przykład prostego zdania podzielonego na jednostki tłumaczeniowe: Many British painters / are very famous / abroad. = Wielu brytyjskich malarzy / cieszy się ogromną sławą / za granicą. Jak widać, w zdaniu angielskim występuje liczba mnoga, a w polskim pojedyncza - wymaga tego zasada łączliwości.
Im bardziej skomplikowane jest zdanie, tym wyróżnienie jednostek tłumaczeniowych jest trudniejsze i bardziej potrzebne. U doświadczonego tłumacza staje się to działaniem automatycznym. Szczególnie ważne podczas pracy translatorskiej jest zachowanie właściwych językowi polskiemu zasad łączliwości jednostek tłumaczeniowych. Warunkiem podstawowym jest jednak poprawne przekładanie samych jednostek (np. a place to call home to na pewno nie miejsce, z którego można zadzwonić do domu), gdyż inaczej powstają tłumaczenia anegdotyczne, takie jak słynne Goły konduktor biega po pociągu (Naked conductor runs along the train).
[edytuj] Wskazówki ogólne
Oto kilka rad pomocnych przy tłumaczeniu:
- Wyodrębnić podstawową jednostkę tłumaczeniową i od niej rozpocząć tłumaczenie.
- Rozbijać tasiemcowe zdania na kilka krótszych (avoid sentences which tire readers out by again and again disappointing their hope of coming to an end).
- Pamiętać o jasnym formułowaniu myśli.
- W trakcie tłumaczenia dążyć do tego, aby nie opuścić żadnej informacji, a w trakcie poprawiania eliminować wszystkie zbędne słowa i powtórzenia myśli.
- Pilnować prawidłowego szyku.
[edytuj] Kształcenie i przygotowanie do tłumaczenia
- Zawsze, a zwłaszcza podczas tłumaczenia (oczywiście w czasie wolnym od pracy) czytać rdzennie polskie teksty (nie tłumaczenia) pisane ładną polszczyzną.
- Poznawać gramatykę i słownictwo języka angielskiego i polskiego.
- Czytać poradniki językowe i brać udział w dyskusjach nad poprawnością (grupy dyskusyjne pl.hum.tlumaczenia i pl.comp.tlumaczenia).
- Czytać słowniki.
- W słownikach sprawdzać nie tylko nieznane wyrazy, ale również i te oczywiste (często można się dowiedzieć czegoś nowego).
- Wykonywać ćwiczenia: przepisywanie tekstów, uzupełnianie opuszczonych elementów, tłumaczenie i retranslacja, ćwiczenia terminologiczne.
[edytuj] Wybrane konkretne zagadnienia poprawnościowe
[edytuj] Grupy nominalne
To ciągi rzeczowników, często długie (trzy-, czterowyrazowe):
a) do właściwego tłumaczenia grup nominalnych niezbędne jest ich zrozumienie!
b) należy unikać tasiemcowych ciągów dopełnień (np. przykład systemu automatyzacji monitorowania plików rejestrów);
c) należy pamiętać o stosowaniu właściwej liczby gramatycznej, np. card slot może oznaczać złącze karty lub złącze kart (trzeba wiedzieć, co się tłumaczy!).
[edytuj] Stawianie kropek po liczebnikach porządkowych
Błędem jest nadużywanie kropek (cytat z książki [2], ze str.167):
...zastosowanie kropki jest bezwzględnie konieczne, jeśli jej brak stwarza wątpliwości co do tego, czy chodzi o liczebnik porządkowy czy też główny (np. zapis "uderzył na czele 1 szwadronu" mógłby zostać odczytany jako "na czele jednego szwadronu" lub jako "na czele pierwszego szwadronu"; kropka po jedynce jednoznacznie informuje o porządkowym charakterze liczebnika
[edytuj] Apostrof (cytat z książki [2], ze str. 168)
...z apostrofu trzeba skorzystać wtedy, gdy wyraz obcy kończy się "e" niemym (nie wymawianym), a uzupełnienie go polską końcówką rzeczownikową nie zmienia jego końcowej spółgłoski, np. college, college'u, college'owi, college'em, college'ów itd.; podobnie: Wilde, Wilde'a, Wilde'owi, Wilde'em. Jeśli końcowa spółgłoska się zmienia, apostrofu nie stosujemy: o Wildzie, Joysie, Robespierze (chociaż Wilde'a, Joyce'a, Robespierre'a). Ta sama reguła dotyczy imion i nazwisk francuskich zakończonych nie wymawianym "-es", np.: Jacques, Combes, Descartes - Jacques'a, Combes'a, Descartes'a - o Jacques'ie, o Combes'ie, o Descartes'ie, ale o Descarcie (ostatnia forma bez apostrofu ze względu na wymianę końcowej spółgłoski).
Apostrof jest także konieczny, gdy wyraz obcy jest zakończony literą "y", a końcówka polska jest właściwa przymiotnikom, np. Kennedy - Kennedy'ego - Kennedy'emu. Jeśli jednak końcówka zaczyna się także literą "y", litery tej nie podwajamy, apostrof zaś jest niepotrzebny: Kennedym, Kennedych. Poza tym bez apostrofu trzeba pisać nazwiska węgierskie, np. Horthy - Horthyego, oraz nazwiska, w których końcowe "y" jest wymawiane jak "j", np. Boy - Boya, Disney - Disneya, Thackeray - Thackeraya (również disc jockey - disc jockeya).
I wreszcie trzecie typowe użycie apostrofu - gdy wyraz obcy kończy się literą spółgłoskową nie wymawianą, a końcówka - jak poprzednio - ma charakter przymiotnikowy, np. Rabelais - Rabelais'go - Rabelais'mu - Rabelais'm. Zauważmy, że w tych przykładach końcówkę podaje się bez litery "e" (np. "'go", a nie "'ego"), gdyż głoska "e" kończy temat fleksyjny. Autorzy Ortograficznego słownika ucznia - Zygmunt Saloni, Teresa Wróblewska i Krzysztof Szafran - dopuszczają też inny zapis: - Rabelais'ego - Rabelais'emu - Rabelais'em, który jednak kłóci się z wymową.
W innych wyrazach używanych w języku polskim apostrof jest znakiem "cudzym" zapożyczonym wraz z oryginalną pisownią, np. d'Alembert czy d'Angers.
[edytuj] "Cyfra", "liczba"
Cyfra to znak graficzny używany do zapisywania liczb (podobnie jak litera służy do zapisywania wyrazów). Używanie słowa cyfra (szczególnie w liczbie mnogiej, np. tak mówią cyfry) w znaczeniu wyrazu liczba jest błędem. Co więcej, nie należy mylić również liczb jednocyfrowych z cyframi (np. "5" może być zależnie od kontekstu liczbą lub cyfrą).
[...]
[edytuj] "Wybierać" kontra "zaznaczać"
Wybiera się (choose, select) coś spośród czegoś, np. polecenie menu. Zaznacza (select) się tekst, obiekty, opcje menu (jeśli wynikiem tej czynności jest postawienie obok opcji specjalnego znaku), pola wyboru itp.
[edytuj] Odmiana wyrazów z "x" i innych z obcą pisownią
System operacyjny UNIX najlepiej pozostawić nieodmienny i pisać po prostu w systemie UNIX lub w UNIX-ie. Zgodnie z zasadami przyswajania wyrazów obcych do języka polskiego przymiotnik utworzony od nazwy UNIX powinien brzmieć uniksowy (czyli z literą "k", a nie "x" - bowiem w skład polskiego alfabetu nie wchodzi litera "x"), jednak mało kto się odważa na posługiwanie się tą poprawną formą.
[edytuj] Końcówka -alny ("akceptowany"/"akceptowalny", "rozwijany"/"rozwijalny")
Końcówka "-alny" wyraża potencjalną możliwość przeprowadzenia bądź wykonania jakiejś czynności. Znaki niedrukowane to takie, które nie są zwykle (lub nigdy) drukowane, a nie drukowalne to takie, których nie da się (bezwzględnie) wydrukować. Lista rozwijana oznacza taką, którą się rozwija (np. w celu wybrania opcji), a rozwijalna taką, którą można by rozwinąć.
Nie należy poddawać się pseudo- lub hiperpoprawnościowym zaleceniom niedoświadczonych redaktorów i korektorów, którzy wystrzegają się jak ognia końcówek "-alny". Taką awersję mają szczególnie mieszkańcy byłego zaboru rosyjskiego, którzy notabene nagminnie przyklejają partykułę "się" do końcówki czasownika i unieruchamiają ją.
[edytuj] Stosunek frekwencyjny określeń rzeczownikowych do przymiotnikowych
W języku angielskim tworzy się tzw. grupy nominalne, czyli ciągi rzeczowników, z których jeden określa następny. W języku polskim częściej posługujemy się przymiotnikami. Warto o tym pamiętać podczas tłumaczeń. O ile to możliwe, należy znaleźć dla rzeczownika określającego odpowiednik w postaci przymiotnika - w ten sposób zachowamy prawidłowy (właściwy językowi polskiemu) stosunek frekwencyjny określeń rzeczownikowych do przymiotnikowych. Na przykład określenie initialization file można przetłumaczyć nie jako plik inicjacji (rzeczownikowo), ale jako pliki inicjacyjny (przymiotnikowo). Przy okazji warto nadmienić, że wyraz inicjalizacja jest błędny; poprawne słowo to inicjacja.
[edytuj] Zbędne zaimki
Czasem zamiast zaimka lepiej użyć podmiotu domyślnego. Unika się wówczas sztubackiego i monotonnego (czasem też biblijnego) stylu. Zbyt częste stosowanie zaimków w tłumaczeniach z angielskiego wynika z faktu, iż w języku angielskim nie ma podmiotu domyślnego. Na przykład z tłumaczenia tekstu Kago told the Earthlings about the automobiles. Kago did not know that human beings could be..., które brzmi: Kago opowiedział Ziemianom o samochodach. Nie wiedział on, że ludzie mogą... należy usunąć zaimek "on".
[edytuj] Wyraz "for" i nadużywane "dla"
W języku angielskim (zwłaszcza amerykańskim i technicznym) słowo "for" używane jest coraz częściej w funkcji wprowadzania dopełniacza, np names for program options to nazwy opcji programu. Nie należy w takich konstrukcjach tłumaczyć for jako dla. Por. [1], str. 74. Na przykład permissions for files (=file permissions) to prawa dostępu do pliku (a nie dla pliku), a names for columns (=column names) to po prostu nazwy kolumn (a nie nazwy dla kolumn).
[edytuj] Zmanierowane i kulawe teksty angielskie
W żargonie komputerowym i nienajlepszych jakościowo tekstach angielskich spotyka się kilka typów manier stylistycznych. Do najczęstszych należą:
[edytuj] redundancja
Czyli dwu- lub nawet trzykrotne powtarzanie tej samej myśli (na poziomie zarówno jednego zdania, jak i akapitu czy większej partii tekstu), np.:
|
Słaby oryginał |
Tłumaczenia poprawne |
Tłumaczenia niepoprawne |
|
To open the Settings dialog box, click the Settings icon to open the dialog box. |
Aby otworzyć okno dialogowe Ustawienia, kliknij ikonę Ustawienia. albo Aby otworzyć okno dialogowe Ustawienia, kliknij ikonę o tej samej nazwie. |
Aby otworzyć okno dialogowe Ustawienia, kliknij ikonę Ustawienia, aby otworzyć okno. albo Aby otworzyć okno dialogowe Ustawienia, kliknij ikonę Ustawienia, która otworzy okno. |
|
By dragging an object, you can place it at a new location quickly while viewing the movements you make on the screen, as you make them. |
Przeciągając obiekt, można szybko umieścić go w nowym miejscu, obserwując przebieg operacji na ekranie. |
Przeciągając obiekt, można szybko umieścić go w nowym miejscu, widząc ruchy na ekranie, kiedy się je wykonuje. |
|
You can change a column header by double-clicking on the coulmn header and then editing the text in the column header |
Nagłówek kolumny można zmienić, klikając go dwukrotnie, a następnie zmieniając jego tekst. |
Nagłówek kolumny można zmienić, klikając dwukrotnie nagłówek kolumny i następnie edytując tekst nagłówka kolumny. |
Tekst polski należy pozbawić nadmiaru informacji i powtórzeń.
[edytuj] pleonastyczne konstrukcje z "after" i "when" (pseudoimplikacje)
Najłatwiej przedstawić je na postawie przykładu: After you create a pivot table, it's not a static object. Nie należy tego absolutnie tłumaczyć jako Po utworzeniu tabeli przestawnej tabela ta nie będzie obiektem statycznym. Zdanie prawidłowo skonstruowane brzmiałoby: A pivot table is not a static object (Tabela przestawna nie jest obiektem statycznym).
Zdarza się też, że zamiast prostego zdania oznajmującego (In the initial setup screen, you are given a choice of installing options) spotyka się wypowiedzenie, które jest pozorną implikacją (When the initial setup screen appears, you are given a choice of installing options). Sytuację taką należy wykryć i zdemaskować, formułując w języku polskim zdanie proste (W pierwszym oknie programu instalacyjnego wybiera się opcje instalacji).
[edytuj] nowa postać trybu rozkazującego
Innym rodzajem pozornego ukwiecenia stylu jest dodawanie be sure to do zdania w trybie rozkazującym, np. Before you continue, be sure that you have read Chapters 21 and 22. Takich zdań nie należy raczej tłumaczyć jako Zanim przejdzie się dalej, należy się upewnić, że zostały przeczytane rozdziały 21 i 22, ale jako Zanim przejdzie się dalej, należy przeczytać rozdziały 21 i 22.
[edytuj] brak logiki
Błędy oryginału (merytoryczne i te wynikające z braku logiki) należy oczywiście usunąć. Oto przykład alogicznej definicji: We define a program to be a code that must be compiled and linked before execution, and a script as a program that is usually interpreted without first being compiled into binary Drugie słowo program powinno być oczywiście zastąpione słowem code.
[edytuj] "Otrzymują kredyty, aby ułatwić im start..."
W angielskim spotyka się często konstrukcję z wyrazem "to"+czasownik. W tekstach komputerowych jest ona nagminnie tłumaczona na "aby" lub "w celu". Tymczasem można posłużyć się polskim słowem "który" lub imiesłowem. Uniknie się wtedy monotonii stylu (czasem błędów, jak w tytule). Na przykład zdanie They use shields to protect body należałoby przełożyć na Używają tarcz chroniących ciało lub na Używają tarcz, które chronią ich ciała.
[edytuj] Personifikacje
W tłumaczeniach nie należy zbytnio personifikować przedmiotów, np. zdanie The Font toolbar displays several new options lepiej przetłumaczyć jako Na pasku narzędzi Czcionka znajduje się kilka nowych opcji niż jako Pasek narzędzi Czcionka wyświetla kilka nowych opcji. Słowa "zbytnio" użyłem celowo. Czasem trudno bowiem postawić wyraźną granicę. Określeń rysunek przedstawia albo rozdział mówi nie uznamy przecież za błędne.
[edytuj] Wyraz "to" w polskich zdaniach warunkowych
W miarę możliwości wyraz "to" w polskich zdaniach warunkowych należy usuwać, ponieważ stanowi on wyznacznik stylu kolokwialnego, na przykład zamiast zdania Jeżeli do tego dojdzie, to należy skorzystać z opcji XXX należy napisać Jeżeli do tego dojdzie, należy skorzystać z opcji XXX. Wyjątkiem od tej reguły są zdania długie i skomplikowane, wielokrotnie złożone, w których "to" może pomóc czytającemu znaleźć granicę między członami implikacji.
[edytuj] Terminologia i zasady formatowania tekstu
[edytuj] Nazwy programów, aplikacji i systemów operacyjnych
Nazw programów, aplikacji i systemów operacyjnych nie należy tłumaczyć na własną rękę. Najlepiej, o ile to możliwe, poprzedzać nazwę wyrazem określającym, np używając aplikacji Lotus Notes, w systemie DOS, w systemie Unix, tworząc prezentację programu Freelance itd. W ten sposób unikamy problemu z odmianą nazw obcojęzycznych.
Jeśli jednak nie ma miejsca na dodanie wyrazu określającego lub nazwa występuje wielokrotnie, można podawać nazwę bez określenia. W tym wypadku należy kierować się ogólnymi zasadami odmiany nazw obcojęzycznych. W największym skrócie, jeśli nazwa kończy się samogłoską, odmienia się ją, np.: w Wordzie, w Excelu, za pomocą Organizera itp. Uwaga! Na odmienianie nazw programów można sobie pozwolić w tekstach, które mają charakter bardziej swobodny, potoczny czy humorystyczny. W dokumentacji programu i plikach pomocy lepiej stosować słowo określające.
Piotr Kresak
e-mail: kresak@wr.onet.pl
[edytuj] Bibliografia
[1] Mirosław Bańko, Maria Krajewska, "Słownik wyrazów kłopotliwych", PWN, 1995
[2] Jan Miodek, "Jaka jesteś, Polszczyzno?", Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej, 1996
[3] Jan Miodek, "Rozmyślajcie nad mową!", Prószyński i S-ka, 1998
[4] Halina Dzierżanowska, "Przekład tekstów nieliterackich", PWN, 1988
[5] Słownik Ortograficzny, PWN, 1997
[6] Słownik poprawnej polszczyzny, PWN, 1997
[7] Ewa i Feliks Przyłubscy, "Gdzie postawić przecinek?", Wiedza Powszechna, 1980
[8] Jerzy Podracki, "Słownik interpunkcyjny języka polskiego z zasadami przestankowania", Wydawnictwo "OŚWIATA", 1994
[9] Stanisław Jodłowski, "Podstawy polskiej składni", PWN, 1976.
[10] Tadeusz Piotrowski, "Z zagadnień leksykografii", PWN, 1994.
[edytuj] Zobacz także
www.piotr.kresak.pl - Strona Piotra Kresaka, na której znajduje się m.in. pełna wersja poradnika.